// Koła, obroty, ogniwa
Przełożenia i obroty
Obroty na wyjściu liczy się wzorem n₂ = n₁ · Z₁ / Z₂ — silnik 1430 obr/min z kołem 15 zębów na koło 72 zęby da 298 obr/min, a moment wzrośnie 4,8 raza. Liczbę ogniw łańcucha daje L = 2C/p + (Z₁+Z₂)/2 + [(Z₂−Z₁)/2π]²·p/C, zaokrąglona w górę do liczby parzystej.
Obroty na wyjściu
477 obr/min
przełożenie 3,00:1 — zwalnia
Moment na wyjściu
× 3,00
tyle razy większy niż na silniku — obroty i moment idą przeciwnie
Długość łańcucha
102 ogniw
1,30 m · wyliczone 101,5, zaokrąglone w górę do parzystej
Prędkość łańcucha
4,5 m/s
koła podziałowo 61 i 182 mm
Przy 102 ogniwach rozstaw osi wyniesie 453 mm zamiast wpisanych 450 — o tyle trzeba przesunąć wał albo tyle zabierze napinacz.
Małe koło ma 15 zębów. Poniżej 17 łańcuch wyraźnie „wielokątuje" — biegnie skokami zamiast płynnie, co szarpie napęd i skraca życie łańcucha. Przy 13 i mniej dotyczy to już tylko napędów wolnobieżnych.
Wpisz docelowe obroty, a policzymy, ile zębów musi mieć duże koło.
Link zawiera wpisane dane — możesz go wkleić w odpowiedzi na forum.
// zanim to zbudujesz
- —Wzór na długość łańcucha jest przybliżeniem geometrycznym — dokładnym przy typowych rozstawach osi, mniej dokładnym, gdy koła niemal się stykają. Przy bardzo małym rozstawie zmierz łańcuch na maszynie.
- —Zalecany rozstaw osi to 30–50 podziałek łańcucha. Za mały daje zbyt mały kąt opasania małego koła, za duży — bicie i konieczność napinacza na luźnym cięgnie.
- —Łańcuch napina się na cięgnie LUŹNYM, nigdy na napędzającym. Zwis powinien wynosić około 2% rozstawu osi — łańcuch napięty jak struna zjada łożyska i sam siebie.
- —Koła i łańcuch wymienia się razem. Zużyte koło ma wyrobione zęby o innym zarysie i zniszczy nowy łańcuch w kilka godzin pracy.
Skąd te wzory
Przełożenie to definicja, nie tablica — sprawdzisz je na kartce. Wzór na długość łańcucha też da się sprawdzić bez żadnego katalogu:
- Dla dwóch jednakowych kół człon korekcyjny znika i zostaje 2C/p + Z — czyli dwa proste odcinki po C plus jedno pełne owinięcie koła. Zgadza się co do ogniwa.
- Przy dużym rozstawie osi korekta dąży do zera, bo łańcuch biegnie prawie równolegle. Dziesięciokrotny rozstaw zmniejsza ją dziesięciokrotnie.
- Średnica podziałowa D = p / sin(π/Z) — koło opisane na wielokącie o Z bokach długości p. Jej obwód wychodzi minimalnie większy niż Z·p, dokładnie tak, jak być powinno.
Częste pytania
Jak przeliczyć obroty na kołach łańcuchowych?
Obroty spadają tyle razy, ile razy koło napędzane ma więcej zębów: n₂ = n₁ · Z₁ / Z₂. Silnik 1430 obr/min z kołem 15 zębów na koło 72 zęby da 1430 · 15 / 72 = 298 obr/min.
Czy przy zmniejszeniu obrotów rośnie moment?
Tak, dokładnie w tej samej proporcji. Przełożenie 4,8:1 zmniejsza obroty 4,8 raza i zwiększa moment 4,8 raza (pomijając straty na łańcuchu, rzędu kilku procent). To jedyna „magia” w napędach — mocy nie przybywa, zmienia się tylko jej podział na obroty i siłę.
Ile ogniw łańcucha przy zmianie zębatki?
L = 2C/p + (Z₁+Z₂)/2 + [(Z₂−Z₁)/2π]² · p/C, gdzie C to rozstaw osi, a p podziałka łańcucha. Dla kół 15 i 22 zębów przy rozstawie 450 mm i łańcuchu 08B wychodzi 89,4 → 90 ogniw, czyli 1,14 m.
Dlaczego liczba ogniw ma być parzysta?
Bo łańcuch o nieparzystej liczbie ogniw trzeba spiąć półogniwem zabieranym, a ono jest wyraźnie słabsze od zwykłego — to najczęstsze miejsce zerwania napędu. Zaokrągla się w górę, bo łańcuch da się napiąć, a za krótkiego nie da się wydłużyć.
Ile minimum zębów powinno mieć małe koło?
Najlepiej 17 lub więcej. Poniżej łańcuch wyraźnie „wielokątuje” — biegnie skokami zamiast płynnie, co szarpie napęd i skraca jego życie. Przy 13 zębach i mniej nadaje się to już tylko do napędów wolnobieżnych.
// inne nasze narzędzia
- Wiertło pod gwint — średnica otworu M3–M39
- Moment dokręcania śrub — klasy 8.8, 10.9, 12.9
- Kalkulator hydrauliki siłowej — siła, czas wysuwu, moc pompy
- Kalkulator instalacji LED — przekrój przewodu, bezpiecznik
- Jaki to gwint? — rozpoznanie po wymiarze z suwmiarki
- Szukaj po wymiarze — łożysko, simmering, pierścień
- Sprawdź numer katalogowy — numer wybity na części